Kozoni si akobela afuti akobela ndulu na milliard 3 wala ahon so, keke so amû maboko ti leke mbeni Amerika so ayeke na akota ndokua ti dengo buze. Ti kiri ti wara gloire ti ala so agirisa, a lingbi peut-être e yeda na aye so ayeke na yâ ti dunia nga e leke ni.
Na mbeni ngoi na yâ ti ngu 1989, Herbert Darling awara mbeni téléphone: Mbeni zo ti gingo nyama atene na lo so lo tingbi na mbeni yongoro keke ti châtaigne ti Amerika na ndo ti sese ti Darling na yâ ti Popo-hoto ti Zor na mbage ti ouest ti New York. Darling ahinga so ândö akeke ti châtaigne ayeke lani mbeni oko ti akota keke ti ndo ni. Lo hinga nga so mbeni nyama ti ngonda so ayeke fâ zo aga ndulu ti futi mara ti anyama so teti angu ngbangbo oko na ndambo. Tongana lo mä tënë ti zo ti gingo nyama so afa so lo bâ mbeni keke ti châtaigne so ayeke na fini, so keke ti châtaigne ni ayo mètre use na asi na yâ ti mbeni da so ayeke na étage oku, lo dë kite na ni. Darling atene: “Mbi hinga pëpe wala mbi mä na bê so lo hinga ye so ayeke si.”
Tongana Darling awara keke ni, a yeke mo bâ mo tene lo yeke bâ mbeni zo ti pande. Lo tene: “A yeke lani droit nga mbilimbili-kue ti sara mbeni échantillon-a yeke lani kota ye mingi.” Me Darling abâ nga so keke ni ayeke kui. Ngbele ye na tongo nda ti angu 1900, a yeke wara mara ti kobela so, so a tene so asala si azo milliard 3 wala ahon so akui na mara ti akobela tongaso. So ayeke kozo kobela so azo ayeke mû ni na so ayeke buba mingi ni akeke na yâ ti mbaï ti ngoi ti e. Darling apensé, tongana lo lingbi pëpe ti bata keke so, lo yeke bata kamême akobe ti lo. Mbeni kpale ayeke dä: keke ni ayeke sara ye oko pëpe ndali ti so ambeni keke ti châtaigne so ayeke nduru na lo so alingbi ti mû pollen na lo ayeke dä pëpe.
Darling ayeke mbeni ingénieur so ayeke sara kua na akode ti ingénieur ti leke na akpale. Na nze ti juin so aga na pekoni, tongana afleur ti jaune so ayeke vuru mingi akangbi na ndo ti vert ti keke ni, Darling asi singo na a-arme ti épée na poudre ti épée, so a mû ni na yâ ti afleur ti koli ti mbeni keke ti châtaigne nde so lo manda, na lo kpe na kutukutu ti gue na mbage ti nord. A mû ngbonga oko na ndambo. Lo fâ keke ni na yâ ti hélicoptère so lo loué. (Lo yeke na mbeni ndokua ti lekengo ada so ayeke tambela nzoni na so alingbi ti vo ye na lege ni pëpe.) Ngangu so atï na ngu. Na ngu so aga na pekoni, Darling akiri atara ti sara ni. Na ngoi so, lo na molenge ti lo ti koli agbu échafaud ni na akeke ti châtaigne so ayeke na li ti hoto ni na ala leke mbeni estrade so ayo mètre 80 na yâ ti ayenga use na ndo ni. Koli ti mbi amonté na ndo ti bongo ni na lo sukula afleur ni na afleur so ayeke tongana asusu na ndo ti mbeni keke ti châtaigne nde.
Na automne ni so, amaboko ti keke ti Darling asigigi na akeke ti burre so a sara ni na akeke ti vert. Akeke so ayeke lani kota mingi nga ayeke na pointe mingi si zo alingbi ti pensé so a yeke cactus. A fâ le-kobe ni mingi pëpe, a yeke wara akeke ti noix ndulu na 100, me Darling alu ambeni na lo zia beku na ndo ni. Lo na mbeni kamarade ti lo asala nga lisoro na Charles Maynard na William Powell, awasenda-ye use so ayeke gi nda ti aye na ndo ti akeke na Ekole ti senda-ye ti ndo so e yeke dä nga na ti akeke na Syracuse (Chuck na Bill akui awe). A ninga pëpe, ala to nda ti mbeni kusala ti gingo nda ti ye na ndo ti châtaigne kâ na nginza mingi pëpe. Darling amû na ala ambeni keke ti châtaigne na lo hunda na awandara ni wala ala lingbi ti sara kua na ni ti kiri na ni. Darling atene: “So ayeke mo bâ mo tene a yeke mbeni kota ye.” “Na mbage ti est ti États-Unis kue.” Ye oko, angu kete na pekoni, keke ti lo mveni akui.
Ngbele ye so azo ti Europe ato nda ti sala kodoro na Amerika ti Mbongo, mbaï na ndo akeke ti kodoro ni ayeke mingi ni mbeni ye so azo agirisa ni. Me, azo mingi abâ fadeso so tënë ti Darling ayeke mbeni oko ti alege so ayeke mû zendo mingi ti komanse ti kiri ti bâ mbaï ni – na tongo nda ti ngu so, Templeton World Charity Foundation azia Maynard na Powell’s Projet ni amû lege na mingi ti mbaï ti lo, na ngangu so amû lege ti futi mbeni kete kusala so ngere ni ahon kutu 3 ti dollar. A yeke lani kota matabisi so zo oko amû na université ni. Gingo nda ti ye ti awasenda-ye ti génétique agbu azo so ayeke bata ndo ti luti na gbele beku so na mbeni fini lege so na ambeni ngoi ayeke nzere pëpe, so ti leke aye so ayeke na yâ ti dunia aye pëpe ti tene ti kiri na yâ ti mbeni yaka ti Éden so ayeke nzoni. Nde na so, a lingbi ti tene ti yeda na kusala so e mû: ingénieur ti aye kue so andu nga aye so ayeke na yâ ti dunia.
Akeke ti châtaigne ayo na a yeke na adidi, na a yeke tongana akete scie use so ayeke vert so abungbi na peko ti tele na yâ ti ngbongboro ngbongboro keke ni. Na mbeni yanga ni, a yeke wara akeke use so abungbi na mbeni keke. Na mbeni yanga ni nde, ala yeke sara mbeni yanga so ayeke pointe, so fani mingi a yeke coudé na mbage. Forme so zo aku tere ti lo na ni pëpe so afâ yâ ti akeke ti vert nga na ti mbutu so ayeke kpô na yâ ti akeke, na bango li ti azo so ayeke tambela na ndo ti ahoto so zo alingbi ti mä na bê na ni pëpe azingo lê ti azo, na adabe ti ala na voyage so ala sara na yâ ti akeke so ândö ayeke na angangu keke mingi.
Gi na lege ti ambeti nga na batango ye na li si e lingbi ti gbu nda ti akeke so nzoni. Lucille Griffin, mokonzi ti Fondation américaine ti azo so ayeke sara kua maboko na maboko na a-châtaigne, asû na mbeti ândö so kâ mo yeke bâ ande a-châtaigne so ayeke na mosoro mingi si na ngoi ti printemps, afleur so ayeke na crème nga so ayeke na ligne na ndo ti keke ni “tongana A-onde so ayeke na mousse so ayeke huru na ndo ti hoto ni”, na a yeke sara si mo dabe ti mo na aye so babâ ti mo asara. Na ngoi ti automne, keke ni ayeke kiri ti tï, na ngoi so na akeke ti mburu so ayeke na akeke ti mburu ayeke kanga ndo ti bongo ni. Mbeni Thoreau so ayeke na wâ mingi asû na yâ ti “Walden” lo tene: “Tongana akeke ti châtaigne ni alë awe, mbi bungbi ndambo ti bozo ni na ngoi ti dê.” “Na ngoi ni so, a nzere na mbi mingi ti tambela na yâ ti akeke ti châtaigne so ayeke na nda ni pëpe na Lincoln na ngoi ni kâ.”
A lingbi ti zia bê na ndo ti châtaigne mingi. Nde na akeke ti chene so ayeke bi gi akeke ti gland na yâ ti ambeni ngu, akeke ti châtaigne ayeke lë gbâ ti akeke ti noix na ngoi ti automne oko oko. A yeke nga ngangu pëpe ti te châtaigne: mo lingbi ti zi poro ni na ti te mbeni so a fâ ni pëpe. (Tara ti sala kusala na a-acorn so ayeke na tannin mingi-wala sala ni pëpe.) Azo kue ayeke te a-châtaigne: cerf, écureuil, ours, ndeke, zo. Azo ti fango yaka azia asusu ti ala na ala wara mafuta na yâ ti ngonda. Na ngoi ti Noël, a-train so asi singo na akeke ti châtaigne ayeke londo na ahoto ti gue na gbata. Biani, a zö ala biani na wâ ti bonbon. William L. Bray, kozo doyen ti ekole so Maynard na Powell asala kusala dä na pekoni, atene: “A tene so na ambeni ndo, azo ti fango yaka ayeke wara nginza mingi na lege ti kango akeke ti châtaigne ahon tanga ti aye kue ti fango yaka.” A sû ni na ngu 1915. A yeke keke ti azo, so mingi ni ayeke maï na yâ ti ngonda.
A yeke mû nga ye mingi ahon gi kobe. Akeke ti châtaigne alingbi ti kono juska na mètre 120, na akozo mètre 50 ni ayeke na amaboko wala akete noeuds so ayeke buba ni pëpe. So ayeke ala ti fango akeke. Atâa so a yeke pëpe keke so ayeke pendere mingi wala so ayeke ngangu mingi, a yeke kono hio mingi, mbilimbili tongana a kiri a sigigi na peko ti so a fâ ni awe na a buba pëpe. Teti so ngangu ti gbungo li ti a-cravate ti lege ti train nga na ti akeke ti téléphone ahon ti so a leke ni pendere, Chestnut amû maboko ti leke mbeni Amerika so ayeke na akota ndokua ti dengo buze. Akete da ti batango ye, akete da nga na a-église saki mingi so a sala ni na akeke ti châtaigne angbâ ti luti; mbeni wasungo mbeti na ngu 1915 atene so a yeke mara ti keke so a fâ ni mingi na Amerika.
Na yâ ti mingi ti akodoro ti est-akeke ni alondo na Mississippi ti si na Maine, nga na yanga ti ngu ti Atlantique ti si na Ngu ti Mississippi-akeke ti châtaigne ayeke nga mbeni oko ti akeke ni. Me na yâ ti ahoto ti Appalachie, a yeke lani mbeni kota keke. Akeke ti châtaigne kutu mingi ayeke na ndo ti ahoto so.
A yeke na lege ni so Fusarium wilt asigigi kozoni na New York, so ayeke yanga-da ti azo ti Amerika mingi. Na ngu 1904, a wara mbeni ye ti dongo bê na ndo ti poro ti mbeni keke ti châtaigne so ayeke na yâ ti kpale ti hunzingo na yâ ti Zoo ti Bronx. Azo ti gingo nda ti ye abâ hio so nyama ti ngonda so ayeke sara si anyama ti ngonda ayeke buba (so na pekoni a iri ni Cryphonectria parasitica) asi na ndo ti akeke ti Japon so alondo na kodoro wande na ngu 1876. (Mingi ni, mbeni ngoi ayeke hon na popo ti ngoi so a zia mbeni mara ti keke na yâ ti kodoro ni na ngoi so a wara akpale so ayeke polele.)
Kete na pekoni, azo ti akodoro mingi afa so akeke ayeke kui. Na ngu 1906, William A. Murrill, mbeni wandara ti gingo nda ti akeke ti nyama na Jardin botanique ti New York, asigigi na kozo article ti senda-ye na ndo kobela so. Muriel afa so nyama ti ngonda so ayeke sara si mbeni ye so ayeke jaune-brun asigigi na ndo ti poro ti keke ti châtaigne ni, so na nda ni asara si a yeke sukula na terê ti keke ni. Tongana akobe nga na ngu alingbi mbeni pëpe ti sua na nduzu na ti kiri na gbe ni na yâ ti abongo ti poro so ayeke na gbe ti poro ti keke ni, aye kue so ayeke na ndo ti bague ti kuâ ni ayeke kui.
Ambeni zo alingbi pëpe ti pensé-wala ala ye pëpe si ambeni zo apensé-mbeni keke so abuba na yâ ti ngonda. Na ngu 1911, Sober Paragon Chestnut Farm, mbeni ndokua so ayeke bâ lege ti amolenge na Pennsylvanie, amä na bê so kobela ni ayeke “ye so ahon gi mbeni ye so amû mbeto na zo.” Azo ti sungo mbeti-sango so ayeke na kungba pëpe ayeke ngbâ na fini aninga. A kanga yaka ni na ngu 1913. A sala fadeso angu use awe, Pennsylvanie abungbi mbeni komite ti kobela ti châtaigne, so a mû lege na lo ti sala kusala na nginza ti Amerika 275 000 (mbeni kota nginza na ngoi ni kâ), na lo fa mbeni bungbi ti ngangu ti mû ambeni ye ti tiri na vundu so, so na popo ni a yeke wara droit ti futi akeke ti azo mveni. Azo so ayeke gi nda ti akobela atene so a lingbi a zi akeke ti châtaigne kue so ayeke na yâ ti ambeni kilomètre kete na devant ti kota kobela ni ti tene a sara si wâ agbi pëpe. Me a bâ so nyama ti ngonda so alingbi ti huru na ndo ti akeke so kobela ni ayeke dä pëpe, na a-spore ti lo ayeke wara kobela na lege ti pupu, andeke, akete nyama nga na azo. A zia lege ti plan ni.
Na ngu 1940, ndulu na akota keke ti châtaigne oko pëpe awara kobela ni. Laso, a futi ngere ti nginza ti dollar ngbundangbu mingi awe. Teti so fusarium wilt alingbi pëpe ti ngbâ na fini na yâ ti sese, akeke ti châtaigne angbâ ti sigigi, na ahon kutu 400 ti ala angbâ na yâ ti ngonda. Ye oko, Fusarium wilt awara mbeni ndo ti batango ngu na yâ ti keke ti chêne so lo yeke dä sân ti sara sioni mingi na zo so ayeke yamba lo. Ti londo kâ, a yeke mû ndo hio na afini keke ti châtaigne na a yeke pika ala na sese, mingi ni aninga kozoni si ala si na ngoi so ala yeke lë.
Azo ti lekengo akeke awara ambeni ye nde: chene, pin, noyer nga na cendres. Tanning, mbeni kota kusala nde so aluti na ndo akeke ti châtaigne, achangé ti sala kusala na abongo ti tanning so a leke ni na maboko ti azo. Ti azo ti fango yaka mingi so ayeke awayere, mbeni ye ti gbian ayeke dä pëpe: mbeni keke ti kodoro nde ayeke dä pëpe so ayeke mû na azo ti fango yaka nga na anyama ti ala gbâ ti acalorie nga na aprotéine senge senge, so zo alingbi ti zia bê na lo nga so ayeke mingi. A lingbi ti tene so kobela ti châtaigne ahunzi mbeni salango ye ti azo ti Appalachie so azo ti Appalachie ayeke sala ka ti sala yaka ti ala mveni, na a gbu azo ti ndo ni na ngangu ti soro mbeni ye so ayeke polele: ti gue na yâ mbeni ndo ti gingo charbon wala ti gue na mbeni ndo nde. Wasungo mbaï Donald Davis asû na ngu 2005: “Ndali ti so akeke ti châtaigne akui, dunia kue akui awe, na a zi angobo ti salango ye ti azo so ayeke na yâ ti ahoto ti Appalache teti angu ngbangbo osio na ndo ni awe.”
Powell akono yongoro na azo ti Appalachie nga na azo ti châtaigne. Babâ ti lo asala kusala na yâ ti aturugu ti pupu na lo gue na sewa ti lo: Indiana, Floride, Zamani, nga na yanga ti ngu ti est ti Maryland. Atâa so lo sala mbeni kusala na New York, adiskur ti lo angbâ lakue ti sala tënë polele ti azo ti Midwest nga na salango ye ti azo ti Sud so ayeke polele pëpe me so zo alingbi ti bâ ni. Asarango ye ti lo so ayeke ngangu pëpe nga na kode ti lekengo bongo ti lo so ayeke ngangu pëpe ayeke mû maboko na mba, na lo yeke na a-jean so ayeke na mbeni rotation ti chemise ti carré so mo bâ mo tene a yeke hunzi pëpe. Tënë ti yanga ti lo so lo ye ni mingi ayeke “wow”.
Powell aleke ti ga docteur ti anyama juska mbeni wafango mbeti na ndo ti génétique amu zendo na lo ti wara beku ti mbeni fini fango yaka so ayeke na vert mingi, so aluti na ndo ti akeke so a gbian yâ ti génétique ti ala, so alingbi ti sigigi na ngangu ti lo mveni ti kanga lege na akete nyama nga na akobela. “Mbi pensé, wow, a yeke nzoni pëpe ti sara akeke so alingbi ti bata terê ti mo na asioni nyama, na a lingbi mo tuku mbeni yorö ti futingo asioni nyama na ndö ni ape?” Powell atene. “Biani, tanga ti azo ti dunia so ayeke mû peko ti oko bibe so pëpe.”
Na ngoi so Powell asi na ekole ti kota da-mbeti ti Utah na ngu 1983, lo sala ye oko pëpe. Ye oko, a si so lo lï na yâ ti laboratoire ti mbeni wandara ti biologie, na lo yeke sara kua na mbeni virus so alingbi ti sara si kobela ti blight awoko. Atara so ala sala ti sala kusala na virus so atambela mbilimbili nzoni pëpe: a mû ndo pëpe na ndo mbeni keke na mbeni keke nde gi lo oko, tongaso a lingbi a leke ni teti mara ti a-champignon mingi mingi oko oko. Atâa so kue, mbaï ti mbeni kota keke so atï na sese agbu bê ti Powell mingi na lo mû mbeni lege ti senda-ye ti leke na kpale ti singo ti asioni faute so azo asara. Lo tene: “Ndali ti so e yeke sara kua nzoni pëpe na akungba ti e so ayeke tambela na ndo ti sese kue, e mû na lege ti mbana akobela so ayeke mû kobela na azo.” “Mbi pensé: Wow, ye so apika bê mingi. Mbeni lege ayeke dä ti kiri na ni.”
Powell ayeke pëpe kozo zo so atara ti zi asioni ye. Na peko ti so a bâ polele so akeke ti châtaigne ti Amerika ayeke tï ande, ndokua ti USDA atara ti lu akeke ti châtaigne ti Chine, mbeni cousin so akpengba pëpe ti tene a fâ, ti hinga wala mara ti keke so alingbi ti mû place ti akeke ti châtaigne ti Amerika. Ye oko, akeke ti châtaigne ayeke maï mingi na gigi, na a yeke tongana akeke ti lengo mingi ahon akeke ti lengo. Ala yeke na yâ ti ngonda na akeke ti chêne nga na ambeni kota keke ti Amerika. A kanga lege na maïngo ti ala, wala ala yeke kui gi tongaso. Azo ti senda-ye atara nga ti dü akeke ti châtaigne so alondo na Amerika nga na Chine legeoko, na beku ti wara mbeni keke so ayeke na anzoni sarango ye ti ala use kue. Ngangu so gouvernement ni asara atï na ngu na a zia lege ni.
Powell ahunzi ti sala kusala na Ekole ti senda-ye ti aye so angoro e nga na akeke ti Université ti New York, ndo so lo tingbi na Chuck Maynard, mbeni wandara ti génétique so alu akeke na yâ ti laboratoire. A sala gi ambeni ngu awe, awandara aleke kozo nyama ti keke so a gbian yâ ti gene ti lo-na ziango na yâ ni mbeni gene so ayeke mû ngangu na yorö ti kaïngo kobela ti manga ti sala na ambeni ye ti fa na gigi kode ti salango ye ahon ti sala kusala na ni teti mbeni ye ti dengo buze. Maynard (Maynard) ato nda ti sala kusala na afini kode ti salango ye, na ngoi so lo yeke gi ambeni kode ti salango ye so ayeke na lege ni so andu ni. Na ngoi ni kâ, Darling ayeke na ambeni ngongoa nga na mbeni kpale: lekengo akeke ti châtaigne ti Amerika.
Na yâ ti angu saki mingi ti salango ye ti akotara ti fango akeke, azo ti fango yaka (na awandara so aga ade ti ninga pëpe) abungbi mara ti akeke nde nde so ayeke na asalango ye so ala ye. Na pekoni, a yeke bungbi agene ni na lege ti ndagigi, na azo ayeke soro ambeni ye so ayeke mû zendo ti ga nzoni mingi-lengo so ayeke kota mingi, so ayeke nzere mingi wala so alingbi ti gbu kobela pëpe. Mingi ni, a hunda ti tene azo mingi asara mbeni ye. Ye so ayeke tambela yeke yeke nga ayeke sara si zo agi bê ti lo kete. Darling ahunda tele ti lo wala kode so ayeke lë mbeni keke so ayeke nzoni tongana ti so lo yeke na ni. Lo tene na mbi: “Mbi pensé so e lingbi ti sara ye nzoni ahon ti kozo.”
Ingénierie génétique aye ti tene ti komande ye mingi: même tongana mbeni mbilimbili gene alondo na mbeni mara ti nyama so ayeke na songo pëpe, a lingbi ti soro ni ndali ti mbeni mbilimbili ye na ti zia ni na yâ ti génome ti mbeni ye nde. (A yeke ‘gbian yâ ti agene ti anyama so ayeke na agene nde nde.’ Ade ti ninga pëpe, awandara aleke ambeni kode ti leke na génétique ti anyama so ala ye ti sara kua na ni.) Kode so amû zendo ti sara ye tâ gi na lege ni nga ti sara ye hio mingi. Powell amä na bê so ye so ayeke mo bâ mo tene alingbi biani na akeke ti châtaigne ti Amerika, so lo hiri ni “akeke so ayeke ndulu ti ga mbilimbili-kue”-akeke so ayeke ngangu, so ayo, na so ayeke na gbâ ti kobe, so ahunda gi ti leke mbeni ye so ayeke tâ mbilimbili: ti luti ngangu na gbele asioni nyama.
Dear yeda na ni. Lo tene: “A lingbi e wara a-ingénieur na yâ ti kua ti e.” “Ti londo na lekengo da ti si na lekengo ye so ayeke gi mbeni mara ti automatisation.”
Powell na Maynard atene so a lingbi ti mû ngu bale-oko ti wara agene so ayeke mû lege na zo ti tiri na kobela, ti leke ambeni ye ti zia ni na ndo ti génome ti châtaigne, na pekoni ti kono ni. Powell atene: “E yeke gi ti pensé gi tongaso. "Mbeni zo ayeke na mbeni gene so ayeke mû lege na zo ti tiri na a-champignon pëpe. E to nda ni biani na mbeni ndo so ayeke senge senge."
Darling agi mungo maboko na mbage ti Fondation américaine ti châtaigne, mbeni bungbi so ayeke gi nginza pëpe so a leke ni na tongo nda ti angu 1980. Mokonzi ni atene na lo so lo girisa lege biani. Ala mû tele ti ala kue na salango kusala na a-hybride na ala ngbâ lakue ti sala hange na ndo salango kusala na a-ingénierie génétique, ye so asala si azo so ayeke bata ndo ake ala. Tongaso, Darling aleke mbeni bungbi ti lo mveni so ayeke gi nginza pëpe ti mû nginza teti kusala ti lekengo agene. Powell atene so bungbi ni asû kozo chèque ni na Maynard na Powell ti wara nginza 30 000 dollar. (Na ngu 1990, bungbi ti kodoro ni aleke ye na lo yeda na bungbi ti azo ti Darling so aye ti kangbi yâ ti kodoro ni tongana kozo filiale ti lo ti kodoro, me ambeni membre ni angbâ ti dë kite wala ti ke biani tënë ti ingénierie génétique.)
Maynard na Powell ayeke na kua. Nduru na ngoi ni so, ngoi so ala fa ti sara ni aga tâ ye pëpe. Kozo kpale ni ayeke ti hinga tongana nyen ti lu akeke ti châtaigne na yâ ti laboratoire. Maynard atara ti bungbi akeke ti châtaigne na hormone ti konongo na yâ ti mbeni ronde bozo ti plastique so alï mingi pëpe, mbeni kode so a sala kusala na ni ti kono na akeke ti poplar. A si na mbeni ngoi, ye so ayeke tâ ye pëpe. Afini keke ayeke sigigi pëpe na gunda nga na akeke so alondo na yâ ti ambeni cellule so ayeke nde. Maynard atene: “Mbi yeke mokonzi na ndo sese kue na yâ fango akeke ti châtaigne.” Mbeni wandara na Université ti Géorgie, Scott Merkle (Scott Merkle) afa na Maynard na nda ni tongana nyen ti londo na ziango pollen na yâ ti akeke ti châtaigne so ayeke na yâ ti a-embryon na ngoi so ala yeke kono.
Ti wara nzoni gene-kusala ti Powell-ayeke nga mbeni kpale. Lo mû angu mingi ti gi nda ti mbeni yorö so ayeke tiri na asioni nyama so aluti na ndo ti agene ti asusu, me lo zia lege ti yorö ni ndali ti so lo gi bê ti lo so azo alingbi ti yeda pëpe na akeke so ayeke na asusu. Lo gi nga mbeni gene so ayeke tiri na asioni nyama so ayeke na yâ ti akeke ti châtaigne, me lo bâ so ti bata keke ni andu gbâ ti agene (ala hinga kamême agene omene). Na pekoni, na ngu 1997, mbeni mba ti mbi ti kua akiri na peko ti mbeni bungbi ti senda-ye na lo sû na mbeti mbeni kete tënë nga na mbeni fango ye. Powell abâ mbeni li ti tënë so li ti tënë ni ayeke “Fango oxalate oxidase na yâ ti akeke so a sara si a-oxalate abâ gigi ayeke mû lege na zo ti tiri na oxalate nga na a-champignon so ayeke sara si oxalate abâ gigi”. Na lege ti gingo nda ti ye ti lo na ndo ti virus, Powell ahinga so a-champignon ti wilt ayeke sigigi na acide oxalique ti fâ poro ti châtaigne na ti sara si a yeke ngangu pëpe ti te ni. Powell abâ so tongana châtaigne alingbi ti sara oxalate oxidase ti lo wani (mbeni protéine so ayeke nde so alingbi ti buba yâ ti oxalate), ka lo lingbi ti bata terê ti lo. Lo tene: “So ayeke lani ngoi ti Eureka ti mbi la.”
A si na mbeni ngoi, akeke mingi ayeke na mbeni gene so amû lege na ala ti sara oxalate oxidase. Na mbage ti awagingo nda ti ye so amû diskur ni, Powell awara mbeni mara ti blé. Linda Polin McGuigan, mbeni élève so awara diplôme ti lo, aleke kode ti “gun ti gene” ti zia agene na yâ ti a-embryon ti châtaigne, na beku so a lingbi ti zia ni na yâ ti ADN ti a-embryon ni. Gene ni angbâ na yâ ti ngbongboro ni teti mbeni ngoi, me na pekoni lo hon. Azo ti gingo nda ti ye ni azia lege ti kode so na ala changé ti sara kua na mbeni bactérie so ândö aleke mbeni kode ti fâ yâ ti ADN ti ambeni ye nde na ti zia na yâ ni agene ti ala. Na yâ ti aye so ayeke na yâ ti dunia, akete kete ye ayeke zia ambeni gene na ndo ni so ayeke pusu zo so ayamba ala ti sara kobe ti asioni nyama. Azo ti gingo nda ti aye na ndo ti génétique alï na yâ ti bactérie so tongaso si lo lingbi ti zia na yâ ti lo gene kue so wandara ni aye. McGuigan awara ngangu ti zia agene ti blé nga na aprotéine so ayeke marque na yâ ti a-embryon ti châtaigne na lege so zo alingbi ti zia bê na lo. Tongana a zia lumière na ndo ti protéine ni na gbe ti mbeni microscope, protéine ni ayeke sigigi na mbeni lumière so ayeke vert, so afa so a zia ni na yâ ni nzoni. (Équipe ni azia hio ti sala kusala na aprotéine ti marqueur-zo oko aye pëpe mbeni keke so alingbi ti za.) Maynard ahiri kode so “ye so ayeke pendere mingi ahon tanga ti aye kue.”
Tongana ngoi ayeke hon, Maynard na Powell aleke mbeni ndo ti bungbingo akeke ti châtaigne, so fadeso ague juska na a-étage mingi ti mbeni pendere da ti gingo nda ti ye na ndo ti akeke so a leke ni na brique na yâ ti angu 1960, nga na fini ndo ti kusala so ayeke za zango so ayeke na gigi ti campus so iri ni ayeke “Biotech Accelerator”. Ye so a yeke sara ni ayeke kozoni kue ti soro a-embryon so alondo na yâ ti acellule so ayeke legeoko na lege ti génétique (mingi ti a-embryon so a leke ni na laboratoire ayeke sara tongaso pëpe, tongaso a yeke senge senge ti sara a-clone) na ti zia na yâ ti ni agene ti blé. A-embryon, tongana agar, ayeke mbeni ye so ayeke tongana pudding so a zi ni na yâ ti algue. Ti tene ngbongboro ni aga mbeni keke, awagingo nda ti ye ni azia na yâ ni mbeni ye so ayeke sara si molenge ni akono. A lingbi ti zia akete bozo ti plastique ngbangbo mingi so ayeke tongana cube na akete keke ti châtaigne so ayeke na gunda pëpe na ndo ti mbeni étagère na gbe ti mbeni ngangu lampe so ayeke za. Na nda ni, awandara ni azia mbeni hormone so ayeke sara si akeke ni amaï, ala lu akozo keke ti ala na yâ ti akete bozo so sese asi yâ ni, na ala zia ala na yâ ti mbeni chambre so ndowa ayeke dä mingi pëpe. A yeke ye ti dongo bê pëpe so akeke so ayeke na yâ ti laboratoire ni ayeke na yâ ti sioni dutingo na gigi. Tongaso, awagingo nda ti ye ni abungbi ala na akeke ti ngonda ti wara akeke so ayeke ngangu mingi me so angbâ ti gbu ngangu ti tene a tara ni na yaka.
A sala fadeso angu use awe, Hannah Pilkey, mbeni élève so awara diplôme ti lo na yâ laboratoire ti Powell, afa na mbi tongana nyen ti sala ye so. Lo lu na yâ ti mbeni kete bozo ti plastique so nyama ti ngonda so ayeke sara si anyama ti ngonda ayeke buba. Na yâ ti forme so a kanga ni so, kobela ti orange so ayeke vuko ayeke nzoni nga ayeke pendere mingi. A yeke ngangu ti pensé so a yeke ye so asara si azo mingi akui nga abuba aye mingi.
Giraffe so ayeke na sese akuku na sese, lo zia marque na ndo mbage ti mbeni kete keke so ayo millimètre oku, lo fâ ambilimbili dû ota na mbeni scalpel, na lo zia mbeni ye ti sioni na ndo ti place ti kä ni. Lo kanga ala na mbeni film ti plastique. Lo tene: “A yeke tongana mbeni bande.” Teti so a yeke mbeni keke ti “contrôle” so ayeke na ngangu pëpe ti gbu ni, lo ku ti tene kobela ti orange ni amû ndo hio na ndo so a zia yorö ni dä na na nda ni angoro akete keke ni. Lo fa na mbi ambeni keke so ayeke na agene ti blé so lo sara kua na ni kozo awe. Kobela ni ayeke si gi na ndo so a fâ yâ ni dä, na tapande akete yanga ti orange so ayeke nduru na kete yanga ni.
Na ngu 2013, Maynard na Powell afa so ala wara ye ti nzoni na yâ ti Recherche Transgénique: Ngu 109 na peko ti so a wara kobela ti châtaigne ti Amerika, ala leke mbeni ye so mo bâ mo tene a yeke bata tere ti lo wani, même tongana a yeke wara gbâ ti akete nyama so ayeke vuru. Ti gonda kozo zo so amû ye na ala na bê ti lo kue, lo zia nginza ndulu na 250 000 dollar na yâ ni, na awagingo nda ti ye ayeke zia iri ti akeke na ndo ti lo. A iri ye so Darling 58.
A sara bungbi ti ngu oko oko ti Chapitre ti New York ti Fondation américaine ti châtaigne na yâ ti mbeni kete hôtel so ayeke na gigi ti New Paltz na mbeni samedi so ngu-nzapa apika na nze ti octobre ngu 2018. Azo ndulu na 50 abungbi ndo oko. Bungbi so ayeke lani mbeni mbage ti bungbi ti senda-ye na mbeni mbage ti bungbi ti échange ti châtaigne. Na peko ti mbeni kete da ti bungbi, amembre ni ayeke changé asac ti Ziploc so asi singo na akeke ti noix. Bungbi so ayeke kozoni na yâ ti angu 28 so Darling wala Maynard ague dä pëpe. Kpale ti seni asala si ala use kue ague yongoro. Allen Nichols, so ayeke président ti club ni, atene na mbi, lo tene: “E sara ye so aninga awe, na ndulu na ngu oko oko e yeke duti kpô ndali ti akuâ.” Atâa so kue, azo angbâ ti duti na nzoni beku: keke so a gbian yâ ti gene ti lo ahon angu mingi ti tara ti bâ wala keke ni ayeke nzoni wala pëpe.
Azo ti chapitre ni afa anzene nzene tënë na ndo dutingo ti akota keke ti châtaigne oko oko so ayeke na kodoro ti New York. Pilkey na ambeni élève so awara diplôme ti ala afa tongana nyen ti bungbi na ti bata pollen, tongana nyen ti lu akeke ti châtaigne na gbe ti alumière ti yâ ti da, nga tongana nyen ti mû yâ ti sese na akobela ti nyama ti tene akeke angbâ na fini aninga. Azo so ayeke na kate ti cashew, so mingi ti ala ayeke mû pollen na akeke ti ala wani nga ayeke lu ni, ahunda tënë na amaseka wandara.
Bowell azia na sese, na lo yü ye so akpa mbeni bongo ti gouvernement pëpe teti chapitre so: mbeni chemise so ayeke na go so a zia na yâ ti jean. Ye so lo sala gi na bê oko-mbeni kusala ti angu bale-ota so a leke ni na tele ti ye so Herb Darling aleke ti sala ti kiri ti wara a-châtaigne-ayeke mingi pëpe na popo ti awandara ti senda-gi, so fani mingi ayeke sala gingo nda ti ye na yâ mbeni kapa ti mungo ngongoa ti nginza teti angu oku, na pekoni A yeke mû aye ti nzoni so aga na pekoni na ambeni zo nde ti sala na dengo buze. Don Leopold, mbeni mba ti mbi na Ndokua ti Powell so ayeke bâ lege ti aye so angoro e nga na akeke, atene na mbi: “Lo yeke bi bê mingi na ndo ti azo nga lo yeke fa lege na ala.” "Lo zia rideau na ndo ti lo. Lo yeke gboto lê ti lo pëpe na ndo ti ambeni ye mingi. Na ngoi so gingo nda ti ye ni ague na li ni na nda ni, azo ti bango ndo na ndo ti kota da-mbeti ti kodoro ti New York (SUNY) asara lisoro na lo na ala hunda ti wara mbeni brevet ndali ti keke ti lo tongaso si kota da-mbeti ni alingbi ti wara ye ti nzoni dä, me Powell ake. Lo tene so akeke so a changé génétique ti ala ayeke tongana akeke so ayeke na yâ ti chambre ti azo ti Powell.
Me lo gboto mê ti ala: Na peko ti so ala hon ndo ti mingi ti akpale ti senda-ye, akeke so a gbian yâ ti agene ti ala alingbi fadeso ti tingbi na kota kpale: gouvernement ti États-Unis. A sala ambeni yenga awe, Powell atokua mbeni mbeti ti lembeti ndulu na 3 000 na Ndokua ti bango lege ti seni ti anyama na akeke ti Departement ti fango yaka ti Amerika, so ayeke na kungba ti yeda na akeke so a gbian yâ ti agene ti ala. Ye so ato nda ti kusala ti mungo maboko na ndokua ni: bango ndo na ndo ti demande ni, hunda atënë ti azo, sigigi na mbeni mbeti so afa ye so ayeke si na ndo ti aye so angoro e, hundango atënë ti azo encore na mû desizion. Kua so alingbi ti mû angu mingi. Tongana a mû desizion pëpe, kusala ni alingbi ti luti. (Kozo ngoi ti tene azo kue amû atënë ti ala ade ti zi pëpe.)
Azo ti gingo nda ti ye ni aleke ti tokua ambeni mbeti nde na Ndokua ti bango lege ti kobe na yorö tongaso si lo lingbi ti bâ wala kobe ti akeke so a gbian yâ ti gene ti ala ayeke nzoni, na Ndokua ti batango ndo ayeke bâ ande ngangu so keke so ayeke sara na ndo ti sese na lege ti Ndia ti Fédéral na ndo ti akode ti kaïngo kobela, so a hunda ni ndali ti akeke kue so a gbian yâ ti gene ti ala. biologique. “Ye so ayeke ngangu mingi ahon senda-ye!” mbeni zo na popo ti azo so aga atene.
"En." Powell ayeda na tënë so. "Science anzere na zo. A yeke son bê ti zo." (Lo tene na mbi na pekoni: “Bango ndo ti akota ndokua ota nde nde ayeke mbeni ye so ahon ndo ni. A yeke fâ biani afini ye so a leke na ndo batango ndo.”)
Ti fa so keke ti ala ayeke nzoni, équipe ti Powell asara a-épreuve nde nde. Ala yeke mû oxalate oxidase na pollen ti asusu. Ala mû mesure ti maïngo ti akete nyama so ayeke sara nzoni na zo na yâ ti sese. Ala zia akeke ni na yâ ti ngu na ala gi nda ti ngangu so ala yeke sara na ndo ti t. A bâ pëpe mbeni sioni ye na yâ ti mbeni oko ti a-étude ni so-ti tâ tënë ni, kusala ti kobe so a leke ni na lege ti génétique ayeke nzoni ahon akeke ti ambeni keke so a changé ni pëpe. Azo ti senda-ye atokua akeke ti noix so na Laboratoire National ti Oak Ridge nga na ambeni laboratoire nde na Tennessee ti tene a bâ ni, na ala bâ so kangbi ayeke dä pëpe na akeke ti noix so alondo na akeke so a changé ni pëpe.
Mara ti aye tongaso alingbi ti dë bê ti azo so ayeke bâ lege ti aye. Ala yeke duti ande ndulu pëpe ti dë bê ti azo so ayeke sala ngangu ti ke a-OGM. John Dougherty, mbeni wandara ti Monsanto so awara retraite awe, amû wango na Powell senge senge. Lo iri awato so “awato”. Teti angu mingi, abungbi so ayeke bata ndo ayeke gboto mê ti azo so ti gue na a-gene na popo ti anyama so ayeke yongoro ayeke ga na aye ti pekoni so zo aleke pëpe, na tapande ti leke mbeni “kota sioni pere” so ahon akeke ti ndagigi, wala ti zia na yâ ni ambeni gene nde so alingbi ti sala si zo so ayamba ala Lege ti tene asioni gbiango ye asi na yâ ti ADN ti anyama ni. Ala gi bê ti ala nga so akota ndokua ayeke sara kua na ingénierie génétique ti wara na abrevet nga ti komande na ndo ti ambeni ye so ayeke na fini.
Biani, Powell atene so lo wara nginza oko pëpe gi na mbage ti azo ti dengo buze, na lo ngbâ lakue ti tene so matabisi ti nginza so a mû na laboratoire ni ayeke “kamba pëpe.” Me, Brenda Jo McManama, zo so aleke mbeni bungbi so a iri ni “Réseau environnemental indigène”, afa mbeni mango tele na ngu 2010 so na yâ ni Monsanto amû na Fondation Chestnut nga na ndokua so ayeke sala kusala maboko na maboko na lo New York Chapitre ni amû lege na a-brevet use ti gbiango yâ ti agene. (Powell atene so a-offrande so azo ti kua ni ayeke mû, so na popo ni a yeke wara Monsanto, ayeke na gbe ti 4% ti nginza kue so lo yeke mû ti sara na kua.) McManama apensé so Monsanto (so Bayer amû ni na ngu 2018) ayeke gi na hondengo ni ti wara mbeni brevet na mungo maboko na ye so akpa mbeni ye so ayeke si ande na keke ni. Projet ti gingo ye ti mo wani. Lo tene na bê ti lo kue, lo tene: “Monsan ayeke sioni kue.”
Powell atene so brevet so ayeke na yâ ti mbeti ti mango terê ti ngu 2010 ahunzi awe, na lege so lo fa anzene nzene ye na ndö ti keke ti lo na yâ ti ambeti ti senda-ye, lo sara si a lingbi ti mû brevet na keke ni pëpe. Me lo bâ so ye so ayeke zi pëpe agingo bê kue. Lo tene: “Mbi hinga so mbeni zo ayeke tene so mo yeke gi mbeni ye ti gbungo na Monsanto.” “Mo lingbi ti sara nyen, mbeni ye ti sarango ni ayeke dä pëpe.”
A sala fadeso ndulu na ngu oku awe, amokonzi ti Fondation américaine ti Châtain abâ so ala lingbi pëpe ti wara ye so ala leke ti sala gi na lege ti salango kusala na a-hybride, tongaso ala yeda na programme ti Powell ti lekengo a-ingénierie génétique. Desizion so asara si ambeni zo amä tere pëpe. Na nze ti mars ngu 2019, mokonzi ti Chapitre ti Fondation ti Massachusetts-Rhode Island, Lois Breault-Melican, azia kua ti lo, na lo fa iri ti mbeni bungbi so ayeke tiri na azo so ayeke sara kua na agene so ayeke na Buffalo. Projet ti écologie ti mbilimbili) tënë ti fango ngbanga; koli ti lo Denis Melican nga kue azia kusala ni. Dennis atene na mbi so koli na wali ni ayeke gi bê ti ala mingi so akeke ti châtaigne ti Powell alingbi ti fa so ala yeke mbeni “mbarata ti Troie”, ye so azi lege na ambeni keke ti dengo buze ti wara kota ngangu na lege ti ingénierie génétique.
Susan Offutt, mbeni wandara ti senda-ye ti fango yaka, ayeke sala kusala tongana président ti Komite ti Académie Nationale des Sciences, de l’Ingénierie et de la Médecine, so asala recherche na ndo biotechnologie ti akeke na ngu 2018. Lo fa so kode ti lekengo ye ti gouvernement aluti mingi na ndo ti kete tënë ti akpale so ayeke si na azo, na lo sara si azo so ayeke na yâ ti bungbi ti azo so ayeke na yâ ti bungbi ti azo abâ so ala yeke sara kua nzoni pëpe. azo so ayeke tiri na OGM. “Nyen la ayeke na yâ ti ngbongboro tënë ni?” lo hunda, tongana tapande ti mbeni kpale, salango ye ni aleke pëpe. “Akeke ayeke na anzoni ye ti ala mveni? E yeke na mbeni kungba ti salango ye ti bi bê na ndo ye so na ngoi so e yeke mû adesizion ti mû maboko na azo?”
Mingi ti awandara so mbi sala lisoro na ala ayeke na raison oko pëpe ti gi bê ti ala na ndo akeke ti Powell, teti so akeke ni abuba mingi: a fâ akeke, a zi atênë ti ngangu ngere, a leke aye ti nzoni, nga na gbâ ti akete nyama nga na akobela so ayeke buba akeke. Na popo ti ala, a fa so wilt ti châtaigne ayeke Mbeni matanga ti tongo nda ni. Gary Lovett, mbeni wandara ti aye so ayeke na yâ ti akeke na Institut écosystème Cary na Millbrook, na New York, atene: “E yeke zia lakue afini ye so ayeke na fini kue.” “Ye so akeke ti châtaigne so a gbian yâ ti génétique ti ala ayeke sara na ndo ti azo ayeke kete mingi.”
Donald Waller, mbeni wandara ti gingo nda ti aye na ndo ti akeke so ade ti ninga pëpe lo mû retraite na lo na kota da-mbeti ti Wisconsin-Madison, ague na li ni mingi. Lo tene na mbi, lo tene: “Na mbeni mbage, mbi yeke fa mbeni kete ye so ayeke na popo ti aye so ayeke sara si zo awara kpale nga na futa ni. Keke so a changé génétique ti lo so alingbi ti ga na kpale na yâ ti ngonda. Nde na so, “lembeti so ayeke na gbe ti futa ni asi gi na encre.” Lo tene so mbeni keke ti châtaigne so akanga lege na futingo ayeke sö benda na nda ni na yâ ti ngonda so a tiri bira na ni so. Azo ayeke na bezoin ti beku. Azo ayeke na bezoin ti afä. ”
Powell ayeke na nzara ti duti kpô, me azo so ayeke na kite na ndo ti ingénierie génétique alingbi ti yengi lo. Lo tene: “Ala sara si mbi mä yâ ni pëpe.” “Ala luti pëpe na ndo ti senda-ye.” Tongana a-ingénieur asara anzoni oto wala a-smartphone, zo oko ayeke dema pëpe, tongaso lo ye ti hinga ye so ayeke si na akeke so a leke ni nzoni. Powell atene: “So ayeke mbeni gbakuru so alingbi ti mû maboko. “Ngbanga ti nyen mo tene so e lingbi pëpe ti sara kua na gbakuru so?, e lingbi ti sara kua na mbeni tournevis ti Phillips, me pëpe na mbeni tournevis so ayeke normale, na vice versa?”
Na tongo nda ti octobre 2018, mbi gue na Powell na mbeni ndo ti fango tënë so ayeke ngangu pëpe na mbage ti sud ti Syracuse. Lo yeke na beku so gigi ti kekereke ti mara ti châtaigne ti Amerika ayeke maï. Ndo ni so ayeke ndulu ti duti senge, na a yeke mbeni oko ti akete ndo so a mû lege na akeke ti maï dä. Akota yaka ti pin na ti larche, so alondo na mbeni kusala ti gingo nda ti ye so a zia ni awe, akpengba na mbage ti est, yongoro na pupu so ayeke na ngangu, na a mû na ndo ni mbeni ye ti dongo bê kete.
Wagingo nda ti ye Andrew Newhouse na laboratoire ti Powell ayeke sala kusala awe na ndo mbeni oko ti anzoni keke teti awandara, mbeni keke ti ngonda so alondo na mbage ti sud ti Virginie. Keke ni ayo mètre 25 tongaso na akono na yâ ti mbeni yaka ti châtaigne so a leke ni na lege ti mbana na so mbeni clôture ti cerf so ayo mètre 10 angoro ni. A kanga sakpa ti ekole ni na yanga ti ambeni maboko ti keke ni. Newhouse afa so yâ ti sakpa ti plastique ni ayeke na yâ ti pollen ti Darling 58 so awandara ahunda ti wara ni na nze ti juin, na sakpa ti maille ti wen so ayeke na gigi ni abata a-écureuil ni yongoro ti tene a-écureuil akono pëpe. A leke aye ni kue na gbe ti ngangu bango ndo ti Departement ti fango yaka ti Amerika; kozoni si a zi ndia, a lingbi a zi pollen wala akeke so ayeke na a-gene so a zia na yâ ni na yâ ti clôture wala na yâ ti laboratoire ti awagingo nda ti ye ni.
Newhouse asala kusala na a-ciseaux ti fango na keke so a lingbi ti zi ni na ndo amaboko ni. Na fango na kamba, lame ni asuru na sakpa ni atï. Newhouse ague hio na filiale so ayeke na sakpa na pekoni na lo kiri lo sala kusala na ni. Powell abungbi asac so atï na lo zia ni na yâ ti mbeni kota sakpa ti plastique, legeoko tongana ti so a yeke sara ka na aye so ayeke sara sioni na zo.
Na peko ti so ala kiri na laboratoire, Newhouse na Hannah Pilkey azia ngu na yâ ti sakpa ni na ala zi hio akete noix so ayeke brun na yâ ti akeke ti vert ni. Ala yeke sara hange si akeke ti mburu ni alï pëpe na yâ ti poro ti tere ti ala, so ayeke mbeni kpale ti kua na yâ ti gingo nda ti ye na ndo ti châtaigne. Giriri, ala ye akeke kue ti ngele ngangu so a gbian yâ ti gene ti ala. Na ngoi so, na nda ni ala wara gbâ ti aye: ahon 1 000. Pirkey atene: “E kue e yeke sara akete dango bê so ayeke na ngia.”
Na pekoni na ndapre ni so, Powell ague na a-châtaigne ni na bureau ti Neil Patterson so ayeke na yâ ti salle ti lango. A yeke lani Lâ ti azo ti kodoro ni (Lâ ti Columbus), na Patterson, so ayeke Wabatango Bungbi ti ESF teti azo ti kodoro ni nga na ndo so ala yeke dä, alondo na mbeni quart ti campus ni, ndo so lo mû li ni na yâ mbeni fango ye na ndo kobe ti azo ti kodoro ni. Amolenge ti lo use nga na molenge ti ita ti lo ti wali ayeke sara ngia na ordinateur na yâ ti bureau ni. Azo kue apika noix na ala te ni. Powell atene na vundu, lo tene: “Ala ngbâ ti sara mbeni kete vert.”
Matabisi ti Powell ayeke na aye mingi. Lo yeke kangbi angongoa, na beku ti sala kusala na réseau ti Patterson ti lu akeke ti châtaigne na afini ndo, ndo so ala lingbi ti wara pollen so a gbian yâ ti gene ti ala dä na yâ ti ambeni ngu. Lo sala nga kusala ti diplomatie ti châtaigne so ayeke na kode.
Na ngoi so ESF amû Patterson na kua na ngu 2014, lo mä so Powell ayeke sara kua na akeke so a leke ni na lege ti génétique, so ayo gi kilomètre kete na Territoire ti azo ti mara ti Onondaga. Na pekoni, a yeke na yâ ti ngonda so ayo kilomètre kete na mbage ti sud ti Syracuse. Patterson ahinga so tongana kusala ni atambela nzoni, na nda ni agene so ayeke kanga lege na kobela ayeke lï na yâ ti sese ni na ayeke hon na tanga ti akeke ti châtaigne so ayeke kâ, na tongaso a yeke changé akeke so ayeke kota ye mingi ti hinga na Onodaga. Lo mä nga tënë ti agingo bê so ayeke pusu azo so ayeke tiri bira, so na popo ni a yeke wara ambeni zo so alondo na yâ ti akodoro ti kodoro ni, ti ke ti tene a sara kua na anyama so a changé génétique ti ala na ambeni ndo nde. Na tapande, na ngu 2015, mara ti Yurok akanga lege na azo ti bata ando so a leke ni na OGM na Californie ti Mbongo ndali ti so ala gi bê ti ala so a lingbi ti sara si akobe ti yaka ti ala nga na asusu so ala yeke gbu na saumon aga sioni.
Patterson atene na mbi, lo tene: “Mbi hinga so ye so asi na e ge; a lingbi kamême e sara lisoro.” Na bungbi ti ngu 2015 ti Ndokua ti batango ndo so ESF asara, Powell amû mbeni diskur so lo leke ni nzoni na azo ti kodoro ti New York. Na peko ti diskur ni, Patterson adabe ti lo so ambeni mokonzi atene: “A lingbi e lu akeke!” Wâ so ala yeke na ni apika bê ti Patterson mingi. Lo tene: “Mbi ku terê ti mbi na ni ape.”
Ye oko, alisoro so ala sala na pekoni afa so mingi pëpe na popo ti ala adabe ti ala biani na kusala so keke ti châtaigne asala na yâ ti ngobo ti salango ye ti ala ti giriri. Gingo nda ti ye so Patterson asala na pekoni afa na lo so na mbeni ngoi so wusuwusu ti azo nga na futingo ti aye so ayeke na fini ayeke si na oko ngoi ni, gouvernement ti Amerika ayeke sala kusala na mbeni kota kapa ti zingo azo na ngangu na ti sala si ala ga azo ti kodoro ni, na kobela ti futingo azo asi awe. Legeoko tongana ambeni ye mingi, ngobo ti salango ye ti azo ti ndo ni so ayeke na châtaigne abuba awe. Patterson abâ nga so bango ndo ti azo na ndo ti génétique ayeke nde nde mingi. Alfie Jacques, mbeni zo ti Onoda so ayeke sara akeke ti lacrosse, ayeke na nzara ti sara akeke na keke ti châtaigne na lo mû maboko na kua ni. Ambeni nde apensé so kpale ni ayeke kota mingi na tongaso ala ke akeke.
Patterson ahinga ye na ndo ti akota ye use so. Ade ti ninga pëpe lo tene na mbi: “A yeke tongana téléphone ti maboko na molenge ti mbi.” Lo fa so molenge ti lo ayeke kiri na yanga-da na peko ti ekole ndali ti kobela ti coronavirus. "Mbeni lâ mbi sigigi kue; ti bata ala na songo, ala yeke manda ye. Na ndade ni, tongana, zia e zi aye so." Me angu mingi so lo sala lisoro na Powell asala si kite ti lo awoko. A ninga pëpe, lo mä so na popo ti amolenge ti akeke ti Darling 58 ayeke duti ande pëpe na agene so a zia na yâ ni, so ti tene so akozo keke ti châtaigne ti ngonda ayeke ngbâ ande ti maï na yâ ti ngonda. Patterson atene so ye so azi mbeni kota kpale.
Na ngoi ti vizite ti e na nze ti octobre, lo tene na mbi so raison so lo lingbi pëpe ti mû maboko kue na kusala ti GM ayeke so lo hinga pëpe wala Powell ayeke bi bê na azo so ayeke sara lisoro na keke ni wala na keke ni. Patterson apika kate ti lo, lo tene: “Mbi hinga pëpe ye so ayeke dä ndali ti lo.” Lo tene so gi tongana songo so ayeke na popo ti zo na châtaigne alingbi ti kiri ti ga nzoni, a lingbi a kiri a wara keke so.
Ti sala tongaso, lo tene so lo leke ti sala kusala na akeke ti noix so Powell amû na lo ti sala na pudding ti châtaigne nga na mafuta. Lo yeke ga na akobe so na yâ ti territoire ti Onondaga na lo yeke tisa azo ti kiri ti wara akobe ti ala ti giriri. Lo tene: “Mbi yeke na beku so, a yeke tongana ti so mo yeke bara mbeni ngbene kamarade ti mo.
Powell awara mbeni matabisi ti dollar kutu 3,2 na mbage ti Templeton World Charity Foundation na nze ti janvier, so ayeke mû lege na Powell ti gue na li ni na ngoi so lo yeke tambela na yâ ti abungbi so ayeke bâ lege ti aye nga ti kono yâ ti gingo nda ti ye ti lo ti londo na génétique ti si na tâ ye so ayeke si na yâ ti lekengo ndo ni kue. Tongana gouvernement amû na lo mbeni deba nzoni, Powell na awandara ti Fondation américaine ti châtaigne ayeke komanse ti zia lege na lo ti lë. A yeke huru wala a yeke brulé pollen nga na ambeni gene ti lo na ndo ti akete bozo so ayeke ku ti ambeni keke nde, na destin ti akeke ti châtaigne so a changé génétique ti ala ayeke si ande sân ti tene a sara experiment na ndo ni. Tongana e pensé so a lingbi ti bata gene ni na yâ ti yaka nga na yâ ti laboratoire, ye so ayeke tâ ye pëpe, na a yeke mû ndo na yâ ti ngonda-so ayeke mbeni tënë ti écologie so awandara aye ni mingi me so azo ti ngangu asara mbeto ni.
Na peko ti so mbeni keke ti châtaigne adë, mo lingbi ti vo mbeni? Biani, Newhouse atene, so ayeke ye so lo leke ti sala. A hunda na azo ti gingo nda ti ye yenga oko oko ti hinga ngoi so akeke ayeke dä.
Na yâ ti dunia so Powell, Newhouse na amba ti lo ayeke dä, a yeke ngangu pëpe ti tene azo ti kodoro ni kue ayeke ku keke ti ala. Ye oko, ti kpe na kutukutu kete na mbage ti nord ti ndo ti gingo nda ti ye ni na lege ti kota gbata ti Syracuse adabe ti e na lege so akota gbiango ye asi na yâ ndo nga na yâ bungbi ti azo ngbele ye so akeke ti châtaigne ti Amerika abuba. A yeke na yâ ti mbeni kete kodoro so ayeke na mbage ti nord ti Syracuse. A yeke mbeni senge lege so azo ayeke lango dä so akota lege ti kpengo na ni ayeke dä, apelouse so ayeke nzoni, nga ngoi na ngoi akete keke ti pendere so ayeke na ndo ti kozo lacour ni. . Kompani ti lekengo akeke ni ahunda pëpe ti tene a kiri a leke akeke ti châtaigne. Mosoro ti fango yaka so ayeke bata tele ti lo mveni so aluti na ndo ti akeke ti châtaigne abuba biani awe. Nduru na zo oko ayeke zi pëpe akeke ti noix so ayeke ngangu pëpe nga so ayeke nzere na yâ ti akeke so akpengba ahon ndo ni. Mingi ti azo ahinga peut-être même pëpe so mbeni ye amanke na yâ ti ngonda ni pëpe.
Mbi luti na mbi te mbeni kobe ti pique-nique na yanga ti Lac Onondaga na gbe ti kota vuru keke ti cendres. Akeke ni ayeke na akete nyama so ayeke na couleur gris so ayeke vert so aza zango. Mo lingbi ti bâ adû so akete nyama asara na yâ ti poro ti keke ni. Lo komanse ti fâ akeke ti lo na lo lingbi ti kui na ti tï na peko ti ambeni ngu. Gi ti londo na da ti mbi na Maryland ti ga ge, mbi hon na kutukutu na tele ti akeke ti mburu saki mingi so akui awe, na amaboko ti fourche so ayeke senge senge ayeke londo na tele ti lege ni.
Na Appalachie, ndokua ni afâ akeke na yâ ti mbeni kota ndo ti Bitlahua ti wara na charbon na gbe ni. Bê ti kodoro ti charbon ni ague oko na bê ti kodoro ti ândö ti châtaigne. Fondation américaine ti châtaigne asala kusala na abungbi so alu akeke na ndo ti akota ndo ti gingo charbon so azo azia ni awe, na akeke ti châtaigne ayeke maï fadeso na ndo ti asese saki mingi so kpale ni asala ngangu na ndo ni. Akeke so ayeke gi mbeni mbage ti akeke so a bungbi ni na popo ti akeke so alingbi ti gbu ngangu na gbele asioni nyama, me ala lingbi ti ga oko na mbeni fini mara ti akeke so mbeni lâ alingbi ti tiri na akota keke ti giriri.
Na nze ti mai so ahon, wungo ti gaz carbonique so ayeke na yâ ti pupu asi na mbage 414,8 na yâ ti kutu oko oko teti kozoni. Legeoko tongana ambeni keke nde, kilo ti akeke ti châtaigne ti Amerika so ayeke ngu pëpe ayeke ndulu na ndambo ti carbone. Aye mingi pëpe so mo lingbi ti lu na ndo ti mbeni sese alingbi ti mû carbone so ayeke na yâ ti pupu hio ahon mbeni keke ti châtaigne so ayeke kono. Na bingo bê na ndo so, mbeni article so asigigi na yâ ti mbeti-sango Wall Street Journal na ngu so ahon amû wango so, “Zia e wara mbeni yaka ti châtaigne nde.”