ProPublica ayeke mbeni bungbi ti fango tënë so ayeke gi nginza pëpe, so amû tele ti lo kue ti gi nda ti salango ye na lege ni pëpe na ngangu ti komande. Zia iri ti mo ti wara akota mbaï ti e kozoni.
A ngbâ ti sara rapport. Mo yeke na ambeni sango na ndo lege so a zia na yâ ti liste ti aye so a zi ni na yâ ti liste ti nginza so a futa ti vo na ni? Lo lingbi ti wara Robert Faturechi ti Signal na numero 213-271-7217.
Na peko ti so Président Donald Trump afa so lo yeke zia ande afini nginza na ndo ti azo na tongo nda ti nze so, Maison Blanche asigigi na mbeni molongo ti aye ahon 1 000 so a yeke zi ande nginza na ndo ti nginza ni.
Mbeni ye so a zia na yâ ti molongo ni ayeke polyéthylène téréphthalate, so azo mingi ahinga ni na iri ti résine PET, mbeni ye so a sara na thermoplastique ti sara na akete bozo ti plastique.
A yeke polele pëpe ngbanga ti nyen a zi ngbanga na li ti ndokua ni, na même akota zo ti ndokua ni ahinga pëpe ye so asara si a zia ngbanga na li ti lo.
Me sorongo lo ayeke mbeni songo benda teti zo ti lekengo abozo ti Coca-Cola Reyes Holdings, mbeni oko ti akota ndokua ti azo mveni na Amerika, so ayeke ti aita use so amû nginza kutu mingi teti akusala ti arépublicain. A ninga pëpe, ndokua ni amû mbeni ndokua ti sarango ngangu na azo so ayeke na songo mingi na gouvernement ti Trump ti bata a-impôt ti lo, atondo afa ni.
A yeke polele pëpe wala salango ye ti azo ti ndokua ni asala kusala na yâ hundango pardon ni. Reyes Holdings na azo ti lo so ayeke sara kua ti fango tënë ti lo akiri tënë hio pëpe na ahundango ndo so alondo na ProPublica. Maison Blanche ake nga ti tene tënë na ndo ni, me ambeni zo so ayeke mû maboko na azo ti dengo buze ni atene so gouvernement ni ake ti tene a zi pardon ni.
So a zia arésine na yâ ti liste ni so zo alingbi ti fa nda ni pëpe afa tongana nyen la kode ti gouvernement ti États-Unis ti ziango nginza na ndo ti nginza ayeke polele pëpe. Akota zo so ayeke mû mbage na ni angbâ na yâ ti bingo na ndo ti ndani so ambeni ye ayeke na gbe ti nginza na ambeni ayeke na gbe ti nginza pëpe. Mbeni ye ti fa polele achangement so ayeke si na yâ ti wungo ti nginza so a futa ti vo na ye ayeke dä pëpe. Akota zo ti kodoro ni amû asango so ague nde na mba na ndo ti nginza so a futa wala ala ke gi ti kiri tënë na ahundango ndo kue.
So azo asara ye polele pëpe na yâ ti kua ni asara si azo so ahinga ye na ndo ti dengo buze agi bê ti ala so akota ndokua so ayeke na songo na poroso alingbi ti wara lege ti futa lampo na peko ti so azo akanga yanga-da ti ala.
Mbeni zo so ayeke sala kusala na ndo ndia ti futango nginza atene na ndo ziango résine ti PET na yâ ti futango nginza, lo tene: “A lingbi ti duti salango ye ti kirikiri, me a lingbi nga ti duti salango ye na lege ni pëpe.” “Ti tene tâ tënë, a sara ni hio mingi si mbi hinga même pëpe zo so ague na Da ti Blanche ti sara lisoro na ndo ti molongo so na azo kue.”
Na ngoi ti kozo gouvernement ti Trump, a yeke wara mbeni kode so a leke ni nzoni ti gi ti tene a zi nginza na ndo ti azo. Acompagnie atokua demande saki ngbangbo mingi so atene so a lingbi a zi nginza na ndo ti aye so ala yeke sara. A fa demande ni na azo kue tongaso si a lingbi ti bâ nzoni mingi mécanique ti lekengo a-tarif. Salango ye polele so amû lege na awasenda-ye ti bâ na pekoni demande saki mingi na ti bâ so azo ti République so ayeke mû maboko na azo ti poroso ayeke wara lege mingi ti wara a-exemption.
Na yâ ti use mandako ti Trump, kamême teti fadeso, mbeni lege ti salango ye so ayeke na lege ni pëpe ti hunda ti tene a zi nginza ti futango na nginza ayeke dä pëpe. Akota zo ti akota ndokua nga na azo so ayeke sara ngangu ti tene azo asara kua ayeke sara kua na peko ti azo. Bungbi ti sungo mbeti ti Wall Street Journal na yenga so ahon airi “opacité ti kusala ni” so alingbi na “mbeni ye so alondo na yâ ti ngu-ingo ti Washington.”
Ordre ti gouvernement so afa na lege ti ndia afini nginza so Trump ayeke futa ayeke sara si ndulu na akodoro kue ayeke futa mbeni nginza ti base ti 10%, na a yeke wara a-exemption so a fa ni mingi tongana aproduit so ayeke na yâ ti a-pharmacie, a-semi-conducteur, a-forêt, a-cuivre, a-minéraux so ayeke kota ye mingi nga na a-énergie. Mbeni molongo so ayeke na tele ni afa anzene nzene ye na ndo ambilimbili ye so a yeke zi ande na yâ ni.
Ye oko, mbeni kiringo na ndo ti molongo ni so ProPublica asara afa so aye mingi alingbi pëpe na yâ ti akota mbage so wala alingbi pëpe biani, na ambeni ye so alingbi biani na yâ ambage so a bata ni pëpe.
Na tapande, molongo ti aye so a zi na yâ ti da ti Blanche asara tënë ti mingi ti mara ti asbestos, so azo mingi abâ ni pëpe tongana mbeni kota ye ti nginza nga so mo bâ mo tene a tï pëpe na yâ ti mbeni oko ti aye so a zi na yâ ti da ni. Azo mingi abâ so minerale so ayeke sara si zo awara cancer ayeke kota ye pëpe ndali ti securité ti kodoro wala ndali ti mosoro ti Amerika me a ngbâ ti sara kua na ni ti sara na chlore, me ndokua ti batango ndo ti gouvernement ti Biden akanga lege na azo ti ga na aye so na kodoro wande na ngu so ahon. Gouvernement ti Trump afa so lo lingbi ti kiri na ambeni ye so a kanga lege na ni na ngoi ti Biden.
Mbeni zo so ayeke tene tënë ti American Chemistry Council, mbeni bungbi ti azo ti kua so kozoni ake ti tene a kanga lege na kua so ndali ti so a lingbi ti sara sioni na azo ti kua ti chlore, atene so bungbi ni ayeke sara pëpe ngangu ti tene a zi asbestos na yâ ti nginza so a futa ti vo na asbestos nga ala hinga pëpe ngbanga ti nyen a zia ni na yâ ni. (Akota ndokua use so ayeke sara kua na chlore afa nga pëpe na ndo ti ambeti ti ala ti fango tënë so ala sara ngangu ti tene a futa nginza ni.)
Ambeni ye nde so ayeke na ndo ti liste ni so a zi ni pëpe me so ayeke sioni mingi pëpe ayeke acorail, acoquillage nga na abio ti susu (ambeni mbage ti susu so a lingbi ti mû ni tongana kobe ti mungo maboko na anyama ti da).
Résine ti PET nga kue ayeke na yâ ti mbeni oko ti akota ye so a mû na exemption ni pëpe. Azo so ahinga ye mingi atene so peut-être gouvernement abâ ni tongana mbeni ye so ayeke mû ngangu na zo ndali ti so aye so ayeke na yâ ni alondo na pétrole. Me ambeni ye nde so alingbi na oko ndia so ayeke na gbe ni ge ayeke na yâ ni pëpe.
Ralph Wasami, mokonzi ti Association des résines PET, mbeni bungbi ti azo ti dengo buze so ayeke sara kua na PET, atene: “Bê ti e adö tongana ti tanga ti azo kue.” Lo tene so résine ni ayeke tï pëpe na yâ ti kapa ti exemption ni gi tongana a zia na yâ ti emballage ti aye so.
Atondo afa so na yâ ti osio nze ti ngu so ahon, na ngoi so Trump asö benda na yâ ti élection ni, mbeni zo ti lekengo abongo ti Coca-Cola, Reyes Holdings, amû Ballard Partners ti sara ngangu ti tene a futa nginza na ndo ti azo. Na yâ ti kozo nze ti ngu so, na ngoi so a zia Trump na mbata ti gbia, ambeti afa so Ballard akomanse ti sara ngangu na ndo ti Departement ti Commerce, so ayeke leke andia ti dengo buze, ti tene a futa mbeni nginza.
Firme ni aga mbeni ndo so akota ndokua so ayeke gi ti sara kua na gouvernement ti Trump ayeke gue dä. Lo sala ngangu teti ndokua ti Trump mveni, Bungbi ti Trump, na azo ti kua ti lo ayeke akota zo ti kodoro tongana Procureur Général Pam Bondi na mokonzi ti ndokua ti lo Susie Wiles. Brian Ballard, so aleke ndokua ni, ayeke mbeni zo so ayeke bungbi nginza mingi na Trump so mbeti-sango Politico airi lo “zo so ayeke sara ngangu mingi ti sara si azo awara nginza mingi na yâ ti Washington ti Trump.” Lo yeke mbeni oko ti azo use so ayeke sara ngangu ti tene a futa nginza na ndo ti Reyes Holdings, a lingbi na ambeti so gouvernement fédéral afa.
Chris na Jude Reyes, aita so ayeke na nginza mingi so ayeke na peko ti Reyes Holdings, ayeke nga na kpengba songo na poroso. Ambeti so afa nginza so a mû ti sara na campagne afa so atâa so ala mû nginza na ambeni zo ti Démocratie, mingi ti nginza so ala mû na yâ ti poroso ague na azo ti République. Na peko ti kozo songo benda ti Trump, a tisa Chris Reyes ti gue na Mar-a-Lago ti tingbi na Trump na lê ti lo.
A yeke gi pëpe mbeni ye ti nzoni teti Reyes Holdings, me a yeke nga mbeni ye ti nzoni teti ambeni ndokua so ayeke vo résine ni ti sala na akete bozo, nga na akota ndokua ti nyongo ye so ayeke sala kusala na ni. Na tongo nda ti ngu so, mokonzi ti Coca-Cola atene so ndokua ni ayeke changé ande ti sara kua na akete bozo ti plastique mingi na gbele afini nginza so a zia na ndo ti aluminium. Plan so alingbi ti tï tongana afini nginza so apika nga na ndo ti a-thermoplastique. Atondo ti fango ye afa so ndokua ni asala nga ngangu na gbele Congrès ti ke ti tene a futa nginza na azo na ngu so, me ambeti ni afa pëpe anzene nzene ye na ndo ti andia wa, na ndokua ni akiri tënë pëpe na ahundango tënë so alondo na ProPublica. (Coca-Cola atara ti wara maboko na Trump, na mungo nginza ndulu na 250 000 dollar teti ziango lo na ndo mbata ti gbia, na mokonzi ti lo amû na Trump mbeni bozo ti Diet Coke so a leke ni teti lo mveni, soda so lo ye mingi.)
Mbeni mbage nde so asala kusala nzoni mingi na ndo tënë ti zingo azo na gbe ti nginza so a futa ade ti ninga pëpe ayeke kusala ti fango yaka, so andu gbâ ti akode ti fango na anyama nga na aye ti salango na engrais.
A ninga pëpe, Fédération des Bureau des fermes américains, mbeni bungbi so ayeke sala ngangu na ndo azo ti fango yaka, azia mbeni gingo nda ti ye na ndo site ti lo ti gonda ambeni mbage ti nginza so a zi na sese na ti iri mungo lege ti salango yaka na pelouse na ti potassium “mbeni ngangu kusala so abungbi ti fango yaka tongana Fédération ti Biröo ti fango yaka ti Amerika asala” nga “mbeni ye so afa so azo ti fango yaka na azo ti fango yaka so ayeke sala kusala maboko na maboko ayeke sala kusala nzoni.”
Ambeni ye mingi ayeke dä so alondo na kodoro wande so atï pëpe na yâ ti mbeni oko ti akota ye so a futa nginza na ndo ni pëpe, me alingbi ti tï na yâ ti akota ye so a futa nginza na ndo ni pëpe tongana a fa nda ni nzoni.
Mbeni tapande ni ayeke ti mbeni ye so a iri ni sucralose. Tongana a zia ni na yâ ni, a yeke sara nzoni mingi na acompagnie so ayeke sara kua na ye so na yâ ti akobe nga na ambangi. Me na ambeni ngoi, a yeke sala nga kusala na sucralose na yâ ti akode ti kaïngo kobela ti tene a nzere na zo mingi. A yeke polele pëpe wala Maison Blanche ayeda ti tene a zia ni na yâ ni ndali ti so a zi na yâ ti mbeti ni mbangi wala ndali ti mbeni raison nde.
Akota bungbi so awara a-exemption ayeke kozoni kue a-usine so gouvernement ti Amerika ayeke gi ti hinga wala a lingbi ti futa mbeni nginza na yâ ti angoi so ayeke ga na gbe ti komandema ti lo ti zia nginza na ndo ti azo ti bata na nzoni duti ti kodoro.
Mbaï so mo londo ti diko so, azo so ayeke diko mbeti ti e la asara si a lingbi ti si. E yeke na beku so a yeke pusu mo ti mu maboko na ProPublica si e lingbi ti ngbâ ti sala kusala ti gingo nda ti ye so afa ngangu, afa tâ tënë, na asala si tâ gbiango ye asi.
ProPublica ayeke mbeni ndokua ti fango tënë so ayeke gi nginza pëpe, so a mû ni na azo so ayeke sara kua ti poroso pëpe, so aluti na ndo ti atënë so ayeke tâ tënë, so ayeke hunda tënë na azo ti komande. A leke ni na ngu 2008 ti kiri tënë na guengo na li ni ti rapport ti gingo nda ti ye. A sala angu ahon 15 awe ti fa na gigi salango ye ti kirikiri, salango ye ti kirikiri, na salango kusala na ngangu na lege ni pëpe — kusala so ayeke sala ye yeke yeke, so ahunda nginza mingi, na so ayeke kota ye mingi teti démocratie ti e ahon ti kozo. E wara fani mbasambala matabisi ti Pulitzer, e pusu azo ti sara achangement na yâ ti angorogbia ti kodoro nga na ti akete kodoro, akota ndokua, andokua nga na ambeni ye nde, na ngoi so e yeke bata nzoni ti azo kue na yâ ti rapport ti e.
Akota ye ni ayeke ga kota ahon ti kozo. Ti londo na salango ye ti azo na yâ ti gouvernement ti si na seni ti dungo molenge ti si na kpale ti climat nga na ambeni ye nde, ProPublica ayeke na kozo ndo na yâ ti ambaï so ayeke kota ye mingi. Matabisi ti mo ayeke mû maboko na e ti hunda tënë na azo so ayeke na komandema nga ti bata tâ tënë na ndo so e lingbi ti wara ni dä.
Bâ azo ahon 80 000 so amû maboko na yâ ti kodoro ni kue ti tiri bira na mbeti-sango so ayeke gi nda ti ye tongaso si a lingbi ti mû sango na azo, ti mû ngangu na azo nga ti sara mbeni ye so ayeke ninga. Merci so ala sara si kusala so alingbi ti si.
A lingbi mo sara lisoro na mbi na lege ti email wala na lege ti mbeni chaîne so ayeke na sécurité ti mû na mo asango na ndö ti gouvernement fédéral nga na kua ti Trump.
ProPublica ayeke luti ande na ndo ti aye so a lingbi a bâ ni mingi na ngoi ti use komandema ti Donald Trump. Ambeni tënë so azo ti fango tënë ti e ayeke luti ande na ndo ni ayeke so — nga tongana nyen ti si na ala nzoni.
Manda ye mingi na ndo ti équipe ti e ti fango tënë. A yeke ngbâ ande ti kangbi ambeni ndo so a lingbi a zia lê dä tongana asango ayeke gue na li ni.
Mo yeke bâ tënë ti seni nga na ti aye so angoro e nga na abungbi so ayeke bâ lege ti aye so, so na popo ni a yeke wara Ndokua so ayeke bata aye so angoro e.
Mbi yeke sara kua na ndo ti tënë ti mbilimbili nga na ti ndia, so na popo ni a yeke wara Departement ti fango ngbanga, avocat ti États-Unis nga na ada-ngbanga.
Mo yeke sara tënë na ndo ti ada nga na aye ti tambela, so na popo ni a yeke wara acompagnie so ayeke sara kua na yâ ti ambage so nga na azo so ayeke bâ lege ti aye so.
Tongana mo yeke na mbeni mbilimbili wango wala mbaï pëpe, e ngbâ lakue ti hunda mungo maboko ti mo. Zia iri ti mo na mbeti ti ga membre ti Réseau ti e ti mungo maboko na azo ti kua ti Fédéral ti wara e na ngoi kue.
Azo so ahinga ye mingi so abâ kode ti ProPublica awara gbâ ti afaute so ayeke mû vundu na zo na yâ ti système ni so afa tongana nyen la gouvernement ti Trump ayeke zia lege na artificielle ti sara si a fâ yâ ti akota kua.
A-enregistrement so CNN awara afa so mbeni zo ti kua ti Departement ti Efficacité ti Gouvernement so ahinga kua ti kaïngo kobela pëpe asara kua na AI ti hinga a-offrande ti VA wa la lo doit ti hunzi ni. Mbeni wandara atene: “AI ayeke lani mbeni sioni gbakuru biani.”
Thomas Fugate, so asala gi ngu oko na kota da-mbeti na so ahinga ye oko pëpe na ndo batango kodoro, ayeke lani kota zo ti Departement ti batango kodoro so ayeke bâ ndo na ndo kota ndokua ti gouvernement ti tiri na salango ngangu na azo.
Azo ti kodoro ni asala ngangu ti tene azo nde nde asara kua ti azo ti gouvernement so ahinga mbeti mingi — atâa so ambeni kua so ala girisa ni ayeke pëpe na lege ti mbeni ye so DEI aleke ti sara.
Na lege ti ambeti ti Departement ti Sécurité ti Kodoro, akota zo ahinga so ahon ndambo ti azo 238 so a tomba ala na kodoro ni ayeke na mbeni mbeti ti ngbanga pëpe na Amerika na ala doro gi andia so abâ tënë ti azo so ayeke ga na kodoro ni.
Michée Rosenberg, zo ti sungo mbeti-sango; Perla Treviso, mbeti-sango Propublica nga na mbeti-sango ti Texas; Mélissa Sanchez na Gabriel Sandoval, ti mbeti-sango; Ronna Riskes, so ayeke gi nda ti aye na ndo ti bungbi ti azo ti kpengba-li; Adrian Gonzalez, azo ti gingo asango ti wataka, lango 30 ti nze ti mai ngu 2025, ngbonga 5 ti ndapre CST
Na ngoi so Maison Blanche ayeke gbian azo ti kua nga na nginza ti londo na kusala ti tiringo na aterroriste ti gue na ni na tombango azo mingi na kodoro, akodoro asala ngangu ti bata angangu ti tiringo na aterroriste so Washington amû maboko na ni ândö. Ye ti pekoni ayeke mbeni salango ye so a sala ni kete kete na so asala si a bata ando mingi pëpe.
Thomas Fugate, so asala gi ngu oko na kota da-mbeti na so ahinga ye oko pëpe na ndo batango kodoro, ayeke lani kota zo ti Departement ti batango kodoro so ayeke bâ ndo na ndo kota ndokua ti gouvernement ti tiri na salango ngangu na azo.
A-enregistrement so CNN awara afa so mbeni zo ti kua ti Departement ti Efficacité ti Gouvernement so ahinga kua ti kaïngo kobela pëpe asara kua na AI ti hinga a-offrande ti VA wa la lo doit ti hunzi ni. Mbeni wandara atene: “AI ayeke lani mbeni sioni gbakuru biani.”
Atâa so a sala asioni ye, a gi nda ti ye na ndo ni, na a sala kusala na dutingo nde tongana mbeni punition teti amolenge, Richard L. Bean angbâ lakue mokonzi ti ndo ti batango amaseka so a zia iri ti lo na ndo ni.
Paige Pfleger, WPLN/Radio ti azo kue ti Nashville, na Mariam Elba, ProPublica, lango 7 ti nze ti juin ngu 2025, ngbonga 5 ti ndapre ET